Call for papers : The social practices of kinship. A comparative study from Iran to the Balkans Write to us : service-team @ ejts.org
PDF version   Version imprimable   Signaler cette page
 
Tahire Erman

Gecekondu Çal??malar?nda 'Öteki' Olarak Gecekondulu Kurgular?



http://www.ejts.org/document85.html
Abstract

This article reviews gecekondu studies ranging from earlier to recent ones to reveal the various representations of the gecekondu people in these studies. The representation of the gecekondu people varies in different time periods, namely, the ?rural Other? in the 1950s and 1960s; the ?exploited/disadvantaged Other? in the 1970s; the ?diversified Others in terms of ethnicity, religious sect and gender,? and the ?undeserving rich Other? versus the ?urban poor Other? in the 1980s and 1990s; and finally the ?threatening Other/varo?lu? vs. the ?gecekondu people as agents? in the late 1990s and 2000s. The article presents these representations/constructions by contextualizing them in the specific social, political and economic conditions, as well as academic paradigms of these periods. It concludes by drawing attention to the need to find new a terminology and new perspectives while studying gecekondu people that would not imply inferiority, that would not lead to defining them as the Other(s).

Full text

Gecekondu kavram? 1950'lerden itibaren ivme kazanan köylerden büyük kentlere göç ile birlikte ortaya ç?km??t?r1. Gecekondular ilk önceleri kentlerin i? merkezlerine yak?n ve ço?unlukla dere yata??, dik yamaç gibi co?rafi olarak dezavantajl? arazilerde derme çatma barakalar olarak yap?lm??lar, ve zamanla kentlerin çeperlerini saran ve sürekli geni?leyen halkalar halindeki dü?ük yo?unluklu, ve alt yap? ve servisler aç?s?ndan yetersiz mahallelere dönü?mü?lerdir. ?Gecekondulu? bu konut çevresinin insan?d?r. Bu makale gecekondularda yap?lan ara?t?rmalar üzerinden 'gecekondulu' kurgusuna bakmakta, bu kurgular? dönemle?tirerek sunmaktad?r2. Gecekondulu kurgular? ba?l?ca dört dönem içinde toplanmaktad?r: 1950 ve 60?l? y?llarda ?Köylü Gecekondulu?, 1970?li y?llarda ?Sömürülen/Dezavantajl? Gecekondulu,? ve 1980?li ve 90?l? y?llarda genelde ?Ço?ul Olarak Gecekondulu,? ve özelde ?Haks?z Kazanç Sahibi Gecekondulu?ya kar?? ?Kent Yoksulu Gecekondulu,? ve 1990 sonlar?ndan bugüne ?Sak?ncal? Gecekondulu Olarak Varo?lu?ya kar?? ?Özne Olarak Gecekondulu?. Bunu yaparken gecekondu ara?t?rmalar?n?n incelenmesinden elde edilen bilgiler, her dönemin ekonomik, siyasal ve toplumsal ko?ullar?na ili?kin bilgilerle desteklenmektedir.

[2] 1950?li y?llar Türkiye?nin çok partili ya?ama geçi? y?llar?d?r. Özellikle k?rsal kesimden ald??? oy ve destek ile tek parti iktidar?n? sarsm?? ve iktidara gelmi? olan Demokrat Parti, yine ayn? y?llarda ya?anan kitlesel köyden kente göç olgusuna popülist bir yakla??m sergilemi?, gecekondu yap?m?na kar?? sert ve kesin bir duru? almaktan kaç?nm??t?r. ?ktidar?n bu esnek tavr? gecekondu yap?m?n? yayg?nla?t?rm??t?r. Demokrat Parti?nin demokratik söylemi ve Amerika destekli liberal politikalar? 1950 sonlar?nda iflas etmi?, ve toplumun büyük bir kesiminde ho?nutsuzlu?a ve örgütlü protestolara yol açm??t?r. Bu durum 27 May?s 1960 darbesi ile sonuçlanm??t?r. 1960?l? y?llarda ise devlet ithal ikameci planl? kalk?nma modelini benimsemi?, ve bu modelde gecekondu halk? ucuz i? gücü kayna?? ve tüketici olarak önemli bir rol üstlenmi?tir (?enyap?l? 1982). Bu da yine devletin gecekondu olu?umuna kar?? kesin bir duru? almas?n? engellemi?tir. Gecekondular?n varl???n?n devlet taraf?ndan kabul edildi?i ilk gecekondu yasas? bu dönemde (n°755, 1966) ç?kar?lm??t?r.

[3] Bu geli?meler çerçevesinde 1950 ve 60?l? y?llarda yap?lan akademik çal??malarda gecekondu olgusuna yakla??ma bak?ld???nda ortaya ç?kan durum a?a??da özetlenmektedir. Dünyada ve Türkiye'de akademik çevrelerde Modernle?me Kuram?n?n hakim oldu?u bu y?llarda sosyal bilimciler gecekonduyu geleneksel toplumdan modern topluma geçi? sürecinde ortaya ç?kan, ve zaman içerisinde toplumun geli?mesi ve köyden kente göçenin kentlile?mesi sonucunda eriyecek olan geçici bir olgu olarak görmektedir. Evrimci Modernle?me Kuram?n?n öngörüsüne paralel olarak bu dönemde gecekondulu henüz köylü kültüründen ve ili?kilerinden kurtulamam??, kentli-modern de?er ve ya?am tarz?n? benimseyememi?, ne köylü ne de kentli olan bir ki?i olarak görülmektedir. Üniversitede okurken (1955-56 ders y?l?) içlerinden birinde kirac? olarak oturdu?u Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakülteleri aras?ndaki 158 gecekondu üzerinde ilk gecekondu ara?t?rmalar?ndan birisi olan monografik incelemesini yapan Ö?retmen ?brahim Yasa, 1963-1965 y?llar? aras?nda Ankara'daki gecekondular üzerinde yapt??? ara?t?rmas?na dayanarak ?öyle yazmaktad?r:

[4] ?Gecekondu ailesi, toplumsal de?er ve al??kanl?klar? bak?m?ndan bir ucu köyde, öbür ucu kentte iki aile tipi aras?nda bir geçi? durumu gösterir. Bu kurumun yap?s?nda ve görevlerinde, köy ailesi özellikleri ile kent ailesi özelliklerinin bir arada bulunmas?, onu kendine özgü bir tür yapm??t?r (Yasa 1970: 10). Gecekondu insan?, köydeki tarlas?n?n küçük bir örne?ini evinin önünde yapmaya, sebze, tavuk, a?aç yeti?tirmeye çal???rken, bir yandan da kendisini kentin fabrikas?nda i?çi olarak görmeyi umut eder (Yasa 1970: 15). Genel olarak ?Gecekondu Ailesi? denilince, Türkiye'nin belirli bir döneminin toplumsal yap? ko?ullar?nda ortaya ç?km?? ve yine bir süre sonra ortadan kalkmas? beklenilen kendine özgü nitelikleri olan, uzun bir toplumsal tarih gözönüne al?n?nca, ya?am? k?sa sürecek ?mutsuz? bir aileyi ans?tmaktad?r (Yasa 1970: 17).

[5] ?Gecekondulu? farkl? ve birbiriyle çeli?kili kültürel ö?eleri içinde bar?nd?rmaktad?r: "Karma özellikler ta??yan çeli?ik davran??l?, türü kendisine özgü, bir birincil topluluktur" (Yasa 1973: 24). Yasa 1973 tarihli makalesinde gecekondu ailelerinin kentteki maddi kültür ö?elerini kolayl?kla benimsemelerine kar??n, de?erlerinde ayn? h?zla de?i?imin gerçekle?memesinden yak?nmaktad?r: ??birtak?m manevi de?erler görevlerini tamamlad?klar? halde, ta??lla?m?? kal?nt?lar halinde hala ya?amaktad?r. Bunlar? söküp atmak, herhangi maddi bir kültür ö?esini söküp atmaktan çok daha zordur? (Yasa 1973: 45). Gecekondu ailesi köyle kentin aras?na s?k??m??t?r; ya kentli olup kurtulacak, ya da köylü kalarak mutsuzluk ya?ayacakt?r: "Gecekondu ailesi 'araf'da bekleyen bir ailedir" (Yasa 1973: 46). Ama yine de eninde sonunda kentli olaca?? beklenmektedir.

[6] Bu çerçeve içinde gecekondu halk? homojen bir grup olarak görülmekte, bu grubu kentteki di?er insanlardan ayr??t?ran temel farkl?l?k köylü özellikleri ta??mas? olarak sunulmaktad?r. Böylece gecekondulu, ?kentli? ailelerden farkl? ?Öteki? olarak kurgulanmaktad?r (Tok 1999: 44). Gecekondu ailesi, ?kentli/burjuva? aileleriyle sürekli olarak kar??la?t?r?lmakta (örne?in, aile yap?s?, çocuk say?s?, yemek adetleri, nerede ve nas?l yemek yedikleri, sa?l?k ve hijyen al??kanl?klar?), ve böylece ne kadar kentle bütünle?ebildikleri anla??lmaya çal???lmaktad?r. Bu dönemlerde yayg?n olarak uygulanan anket çal??malar?nda sürekli sorulan sorular aras?nda gecekondu halk?n?n sinema, tiyatro ve konsere gitme, ve gazete okuma al??kanl?klar?n? ara?t?ran sorular da bulunmaktad?r. Böylece gecekondulunun kar??s?na sinemaya, tiyatroya giden, konserleri izleyen, gazete okuyan bir kentli kurgusu ç?kar?lmaktad?r. Buna kar??l?k gecekondulu ?Öteki?nin ?köylü zevkleri?nden bahsedilmektedir. Örne?in, gecekonduda ya?ayan kad?nlar?n giyim-ku?amlar? ?öyle anlat?lmaktad?r:

[7] Gecekondu kad?nlar? aras?nda, köy motifi çorap ve giysi kullananlara rastlan?r; entari üstüne h?rka giymi? olanlar, ba?? e?arpl? dola?anlar s?k s?k görülür. Giysilerde egemen renk k?rm?z?d?r. Daha çok göz al?c? ve parlak kuma?lar üstün tutulur. Bu durum köy gelene?ine uygundur. Ancak gecekondu kad?nlar?n?n giyini?lerindeki de?i?meler gözard? edilmemektedir:

- Bluz, naylon giyisiler, topuklu ayakkab? gibi k?yafetleri gecekonduya sokan bunlard?r ("kentli ailelerin yan?nda çal??an kad?nlar"). Kent burjuva ailelerinin kullan?lm?? e?yalar?n? evlerine aktaran bu kad?nlar, bir bak?ma eski giysicileri and?r?rlar. Bunlar?n kimileri ile k?zlar?, özenti olarak, kent kad?nlar?n?n giyini?ini taklit etmektedirler (Tok 1999: 11).

- Köylü zevklerine sahip köy-kent göçmeninin kenti köyle?tirdi?inden yak?n?lmaktad?r:

[8] Köyden gelmi? gruplar?n, ?ehirle?inceye kadar ya?am?? olduklar? bu hayat tarz? ve köyden getirmi? olduklar? dü?ünce tarz?, bilhassa büyük ak?nlar?n olmas? halinde, ?ehirleri k?smen olsun köyle?tirir; Ankara'n?n bir zamanlar en iyi ma?azalar?n?n bulundu?u Anafartalar caddesi, günümüzde köylü zevklerin hakim oldu?u bir yer haline gelmi?tir... Demek ki, gecekondulu toplum ?ehirle?irken, bir taraftan da ?ehri köyle?tiren bir vetire ortaya ç?kmaktad?r (Yörükhan 1968: 11).

[9] Bu al?nt?dan da görüldü?ü gibi, gecekondulu sadece kentliden farkl? olarak kurgulanmamakta, ?köylü zevkleri? ve ya?am tarz?ndan dolay? hiyerar?ik olarak a?a??da görülmektedir. Geleneksel köylü toplumundan modern kentli topluma do?ru tek yönde geli?me modeli içinde gecekondulu, kentte köylü ?Öteki? olarak, ?eksik Öteki? ?yanl?? Öteki? ?geri kalm?? Öteki? olmaya mahkumdur.

[10] 1970'lere gelindi?inde, sosyal bilimlerde paradigma de?i?mesi ya?anm??, toplumsal olaylar? aç?klamada evrimci modernle?me kuram?n?n yerine ekonomi-politik a??rl?kl? kuramlar hakimiyet kazanm??t?r. Bu dönemde özellikle Latin Amerikal? akademisyenler taraf?ndan geli?tirilen Ba??ml?l?k Kuram? etkili olmu?tur. Bunun sonucunda gecekondu, gelenekselden moderne geçi? süreci içinde ya?anan geçici bir olgu yerine, kapitalist sistemdeki çeper ülkelerin ya?ad?klar? kentle?me olgusunun kal?c? bir ürünü olarak görülmeye ba?lanm??t?r. K?ray (1970) bunu h?zl? köyden kopmaya kar??n yava? i?çile?me olarak tan?mlam??t?r. Bat? dünyas?n?n 19. yüzy?lda ya?ad??? kentle?me deneyiminin ?çeper ülkeler? için model olarak al?nmas? ele?tirilmi?tir. Örne?in Kongar bu konuda ?öyle demektedir:

[11] ?Çarp?k kentle?me,? ?bozuk kentle?me,? ?yalanc? kentle?me? gibi terimler birer de?er yarg?s? belirtmekten ileri gidemezler. E?er bir kentin nüfusunun yar?dan fazlas? ya da yar?ya yak?n k?sm? belli tipte bir çevrede (gecekonduda) ya??yorsa, bu ancak kentsel tabakala?ma bak?m?ndan bir anlam ifade eder (Kongar 1973: 80). ?enyap?l? da, gecekonduya ili?kin olarak, "Tek boyutta incelendi?inde varolan ve sistemin o boyutunda ?bozulma? olarak nitelendirilen özelliklerin, kökende, yeni bir geli?me modelinin özellikleri oldu?unu" belirtmektedir (?enyap?l? 1978: 2).

[12] Buna ba?l? olarak ?gecekondulu? kurgulamas?nda da farkl?l?klar olmu?, gecekondulu, sorunlar?n kayna?? yerine ?artlar?n ma?duru olarak görülmeye, ?Sömürülen/Dezavantajl? Öteki? olarak kurgulanmaya ba?lanm??t?r. Gecekondulu art?k, kapitalist sistemin getirdi?i dengesiz geli?menin ve çarp?kl?klar?n sonucunda olu?an konumundan dolay? kentle bütünle?emeyen, kentin hizmet ve olanaklar?ndan yararlanamayan ki?idir. Gecekondulunun kentle bütünle?me arzusunda oldu?u, ama yap?sal ?artlar?n ve devlet politikalar?n?n, ya da devletin bu konuda yeterli politikalar üretememesinin, buna olanak vermedi?i söylenmektedir. Bu görü?leri destekleyen Eke?ye göre;?(Göçmenlerin) kente kat?l?m?n?n artmas? kolay de?ildir, ve bu onlar?n suçu de?ildir. Sorun göçmenlere yard?mc? olacak politikalar?n üretilmemesinden kaynaklanmaktad?r ... Göçmen f?rsat? yakalad???nda kentsel i?levlere kat?lmakta, eri?ebildi?i ölçüde e?itim ve sa?l?k hizmetlerini kullanmaktad?r. E?er kullanmazsa, bu onun ?yoksulluk kültürü?nden de?il, kötü formüle edilen politikalardan dolay?d?r? (Eke 1981: 67).

[13] ?enyap?l? ise, gecekondu nüfusunun, gecekondular?n ilk ortaya ç?kt?klar? zaman gözlenen marjinal konumunun zamanla de?i?ti?ini, hem üretim hem de tüketim alanlar?ndaki kat?l?mlar? ile gecekondulular?n ekonomik olarak toplumla bütünle?tiklerini, ancak kentli kesim taraf?ndan sosyo-kültürel boyutta kabul görmediklerini ifade etmektedir. Ayr?ca, yazar gecekondu halk?n?n kentle ekonomik bütünle?mesinin, sundu?u ucuz ve örgütsüz i? gücü ile, ve kentli kesimden d??lanmas?n? telafi etmek için sat?n almaya yöneldi?i tüketim mallar? yoluyla oldu?una dikkati çekmektedir (?enyap?l? 1982). Gecekonduda ya?ayan insanlar?n ezilmeleri, ikinci s?n?f vatanda? muamelesi görmelerinden dolay? yak?nmalar? gündeme getirilmi?tir. Kongar, Alt?nda?'da yapt??? ara?t?rmas?na ba?l? olarak, bölgede oturanlar?n çocuk bahçesi, sa?l?k oca?? gibi birçok hizmetlere sahip olmay? arzulad?klar?n?, ?ikinci s?n?f vatanda? muamelesi? görmek istemediklerini söylemektedir (Kongar 1973).

[14] Her iki dönemde de ortak nokta, gecekondu olgusunun kentle bütünle?ememe sorunsal? olarak tan?mlanmas?d?r. Bunu engelleyen ya gecekondulunun kentte yeniden üretti?i geleneksel kültürüdür (1950 ve 60?lar), ya da kapitalist ili?kilerin getirdi?i e?itsiz, sömürüye dayal? ekonomik yap?d?r (1970?ler). Yine her iki dönemde de gecekondulu homojen bir sosyal grup olarak görülmü?, köyden kente göç eden olarak kurgulanm??t?r.

[15] 1970?ler iktisadi ve siyasal sorunlar?n ya?and??? bir dönem olmu?, toplum sa? (ülkücü) ve sol (devrimci) olarak kutupla?m??, ve dönemin sonlar?na do?ru giderek artan silahl? çat??malar ya?anm??t?r. Toplumun genelindeki bu kutupla?ma ve çat??ma atmosferi gecekondu mahallelerine güçlü bir ?ekilde yans?m??, solcu ve sa?c? gruplar gecekondu mahallelerinde hakimiyet kurmak için birbirlerine kar?? ?iddet kullanm??lard?r. Bu ortam içinde ?kurtar?lm?? bölge/mahalle?ler ortaya ç?km??, gecekondu halk? sa?-sol olarak ayr??m??t?r.

[16] 1970'lerin sonlar?nda gecekondu mahallelerinde ya?anan bu ?kurtar?lm?? bölge? deneyimi ve sa?-sol (ülkücü-devrimci) çat??mas?, gecekondu halk?n?n köy kültürünün birle?tirdi?i homojen bir bütün olmad???n?, içinde birbiriyle çat??an farkl? kültürler ve siyasi görü?ler bar?nd?rd???n? göstermi?tir. 1950'lerde Demokrat Parti ve 1960'larda Adalet Partisi iktidarlar? s?ras?nda ülkeye hakim olan iktisadi kalk?nmaya olan inanç, gecekondu halk?n?n muhafazakar iktidar partilerini desteklemesi sonucunu do?urmu?, ve bu durum toplumla bütünle?me e?ilimlerinin belirtisi olarak görülmü?tür. Ancak 1970'lerde dünyada ya?anan ekonomik bunal?m, ve ülkenin bu dönemdeki ekonomik krizlerle sallanan çalkant?l? siyasi ortam? içinde solun giderek güçlenmesi ve sol söylemin Ecevit'in ki?ili?inde geni? taban bulmas? sonucunda gecekondu oylar? statükocu merkez sa? partilerden e?itlik ve emek yönünde de?i?im talebinde bulunan sosyal demokrat ve sol partilere kaym??, ve böylece özellikle gecekondu gençli?i ?devrimci?lerin umut kayna?? olmu?tur. Art?k dönemin konjönktürü içinde gecekondulu varolan düzenle bütünle?mek yerine, varolan? kendi ç?karlar? do?rultusunda de?i?tirmek istemektedir. Böylece gecekondulu, toplumsal kurgulama içinde ?Sak?ncal? Öteki?ne dönü?meye ba?lam??t?r.  

[17] Ayr?ca Alevi halka kar?? ?iddetin ya?and??? Mara? (1979) ve Çorum (1980) olaylar? da gecekondu halk?n?n köylü geçmi?leri paydas?nda birle?en homojen bir topluluk olmad???na, içlerinde Alevi-Sünni ba?lam?nda farkl?l?klar?n bulundu?una, ve bu farkl?l?klar?n çekilebildi?i tehlikeli noktaya, varabildi?i ?iddete dikkati çekmeleri aç?s?ndan önemlidir.

[18] Gecekondulunun homojen bir topluluk olarak kurgulanmas?, yerini 1980 ve 1990'larda topluluk içindeki etnik, mezhepsel ve cinsiyete dayal? farkl?la?maya b?rakm??t?r. Bu durum Bat? dünyas?nda hakim olmaya ba?layan, ve kimlik ve farkl?l?klar?n vurguland??? post-modern söyleme denk dü?mü?tür. Ayr?ca kentte büyüyen ikinci ve üçüncü ku?aklar?n ortaya ç?kmas? gecekondu halk?n?n kendi içindeki farkl?l??a da dikkat çekmi?tir.

[19] 1980'lerden itibaren olu?an feminist harekete paralel olarak, gecekondulu kad?n ara?t?rmalarda görünürlük kazanm??t?r. 1980 öncesinin ço?unlukla hane halk? reisi ile gerçekle?tirilen anket çal??malar?nda erkeklerin görü?leri elde edilirken, ve dolay?s?yla kad?nlar?n sesi duyulmazken, 1980 sonras?nda ve özellikle 1990'larda gecekonduda ya?ayan kad?nlar? anlamak için ara?t?rmalar yap?lm??t?r (örne?in Wedel 1996, 2001; Erman 1997, 1998; Bolak 1997; ?lkkaracan ve ?lkkaracan 1998; Baysu 2002). Böylece ?Köylü Öteki? kurgulamalar?nda s?k s?k kullan?lan; ?alvar giyen, ba??n? tülbentle örten, kap? önünde kom?ular?yla oturup örgü ören gecekondulu kad?n ö?esi bir nesne yerine özne olarak gecekondu ara?t?rmalar?nda yerini alm??, ancak büyük ölçüde ?Öteki? olmaktan kurtulamam??t?r.

[20] Alevi ve Kürt kimlikleri de, kimlik siyaseti (Ayata 1997) içinde ortaya ç?kmaya ba?lam??t?r. ?lginç olarak, Alevi ve Sünni gecekondulular?n varl??? 1960'larda yap?lan saha ara?t?rmalar?nda da (örne?in, Karpat 1976) görülmü?tür. Aleviler ve Sünniler köyden kente göç sürecinin ba??ndan itibaren gecekondular?n? birbirlerinden ayr? yerlere yapma, birbirlerinin içine kar??mama e?ilimi içinde olmu?lard?r. Ancak o y?llar?n siyasi ve ekonomik ortam? içinde kente yerle?me ve gecekondular?n? kabul ettirme çabas? içinde olan gecekondu halk?, mahallelerine hizmet getirmek gibi ortak ç?karlar etraf?nda birle?mi?ler, özellikle Aleviler, bu kimliklerini kamusal alana ta??yarak görünürlük kazand?rmak yerine gizlemeyi ye?lemi?lerdir. Bugün farkl? olan, bu kimliklerin vurgulanmas? e?ilimidir (Erder 1997). Özellikle 1990?lardan itibaren Alevi kimli?i kamusal alanda görünürlük kazanm??; bu dönem Alevi örgütlenmesine tan?k olmu?tur. Gecekondu ara?t?rmalar?nda da gecekondu mahallelerinin farkl? yörelerden gelmi?, farkl? kültür ve inançlar? beraberinde getirmi?, farkl? siyasi görü?lere sahip, kendi içlerinde çeki?en, çat??an gruplardan olu?tuklar? kabul edilmeye ba?lanm??, Alevi Kürt/Türk, Sünni Kürt/Türk, ?afi Kürt, ?slamc?/dinci kimlikler kullan?l?r olmu?tur (örne?in, Güne?-Ayata 1990/91; Gökçe 1993; Wedel 2001). Bu kimliklerin toplumdaki kutupla?malara, k?r?lma noktalar?na denk dü?üyor olmalar?, gecekonduluyu kolayca ?Sak?ncal? Öteki?ne dönü?türme olas?l???n? ortaya ç?karmaktad?r. Gecekondu mahalleleri bas?nda Sultanbeyli gibi ??slamc?,? ya da Küçük Armutlu gibi ?radikal sol/terörist? mahalleler olarak kar??m?za ç?kmaktad?r. Bu durum post-modern söylemin içerdi?i ?çe?itlilikten kaynaklanan olumluluk? iddias?na uymamakta, gecekondu mahallelerini ?Sak?ncal? Ötekiler?in mahali olarak damgalamaktad?r.

[21] Toplumun bir zamanlar yoksul ve çaresiz olarak gördü?ü, ve gecekondusuna, onaylamasa ve kenti bozdu?una inansa bile, ho? görüyle yakla?t??? gecekondulu, bugün gecekondular rant mekanizmas? içine çekildikçe, ?haks?z kazanç? ?talan? ?ya?ma? gibi sözcüklerle an?l?r olmu?tur (örne?in, Kongar 1998; Ekinci 1993). Özellikle liberal politikalar?n uyguland??? Özal döneminde ç?kar?lan gecekondu aflar? ve gecekondu arazisi üzerinde dört kata kadar bina yap?lmas?na izin verilmesi ile birlikte gecekonduluya formel konut piyasas?nda rant yolu aç?lm??; gecekondu arazisi büyük kazanç getiren ticari meta haline gelmi?tir. Bunun da "evvelden bir gecede gecekondular?n? yap?yorlard?; ?imdi bir günde kö?eyi dönüyorlar" diye halk?n tepkisini çekti?i bas?nda s?kça ifade edilmektedir. Bu fikre ku?kulu yakla?an akademisyenler vard?r. Örne?in Wedel, ?gecekondu yap?m?nda spekülasyon ve rant?n bir söylem olarak ön plana ç?kar?lmas? belli toplumsal tabakalar?n ç?karlar?n? koruyan, eski ?medeni? ve burjuva ?stanbul?un yeniden kurulmas?na ve köklü ?slah çal??mas?na kar?? sosyal sorunlar nedeniyle yükselen sesleri bast?rmak için ortaya at?lan bir bahane olabilece?i ku?kusunu uyand?rmaktad?r? demektedir (Wedel 2001: 68).

[22] Özal'?n, gecekondular? formel konut piyasas? içine çekmek için yapt??? yasal de?i?iklikler sonucunda ortaya ç?kan ?yasal rant??n yan?nda, gecekondu üzerinden enformel piyasada i?leyen büyük rantlar da söz konusudur, ve olay?n aktörleri olarak ?arazi mafyas?? ?gecekondu mafyas?? gündeme gelmektedir.

[23] Gecekondu çal??malar?nda ?haks?z kazanç sahibi olarak gecekondulu?, yorum söz konusu oldu?unda ortaya ç?kmakta, ara?t?rmalar?n nesnesi olarak bulunmamaktad?r3. Öte yandan, resmin di?er yüzü olan gecekondu ve yoksulluk, giderek artan bir ?ekilde ara?t?rmalara konu olmaktad?r. Bugün, gecekondu denilince akla gelen kent yoksullar?d?r. Özal döneminin liberal politikalar?n?n sonucunda zenginle yoksulun aras?ndaki ekonomik e?itsizli?in derinle?mesiyle (Sönmez 1996), ve Dünya Bankas? gibi uluslararas? kurulu?lar?n te?vikiyle yoksulluk çal??malar? artm??t?r. Kentteki yoksulun adresi gecekondulard?r ve gecekondulu art?k köylü de?il, kentin yoksuludur. Hem?ehrileri taraf?ndan d??lanan, enformel ili?ki a?lar? içine girmeyi ba?aramayan, Do?u'dan zorunlu göçle gelip, çok kötü durumdaki konutlarda kirada oturanlar gecekondu ara?t?rmalar?nda ortaya konulmu?lard?r (Erder 1995). Ayr?ca, gecekondu arazisinin giderek ranta aç?lmas?yla, kent çeperindeki arazi üzerinde artan bir rekabet ortaya ç?km??, bu durum da güçsüz kesimleri gecekondu yapma sürecinden d??lam??t?r.

[24] Böylece bugün gecekondulu çok farkl? iki kurgu ve bunlar?n dayand??? iki farkl? gerçeklikle kar??m?za ç?kmaktad?r. Günümüzde gecekondulu bir taraftan ?kö?eyi dönen,? öte taraftan ise ?yoksulluk içine hapsolan?d?r. ?Yoksulluk kurgusu? kendisiyle birlikte maddi yard?mlar? getirdi?i için, gecekondu halk? taraf?ndan kap???lan bir meta olma yolundad?r. Etnografik bir ara?t?rman?n gösterdi?i gibi (Erman 2003b), eskiden yoksulluk utanç verici bir durum olarak görülürken, bugün gecekondulu kad?n kom?usuna, "Ben senden daha yoksulum," diyerek yoksullu?unu ispat etmeye çal??makta, yoksulluk konusunda yar??maktad?r. Dolay?s?yla ?yoksulluk kurgusu? ?haks?z kazanç? gibi bir olumsuz etiketleme yerine, ?üzerinden kazanç sa?lanabilecek bir durum? olarak ortaya ç?kma e?ilimindedir. Tabii burada yoksulluklar?ndan, ailelerini geçindiremediklerinden dolay? büyük s?k?nt? ve bunal?mlar ya?ayan aileleri yads?mamak gerekir.

[25] Bugün gecekondu toplumda kar??m?za yasa d??? bölücü siyasi örgütlerin kök sald?klar?5, Cumhuriyet'in kurulu? ilkelerine, ve özellikle laikli?e ayk?r? ya?ant? ve görü?lerin hüküm sürdü?ü çevreler olarak ç?kmaktad?r. Ayr?ca, tinerci çocuklardan, sokak çetelerine, kapkaçç?lara kadar her türlü ?iddetin ve yasa d???l???n adresi gecekondular olmaktad?r. Ve bu durumu ifade etmek için yeni bir kavram olu?turulmu? durumdad?r: Varo? ve varo?lu. Varo?lu sözcü?ü giderek günlük ya?amda, ve özellikle bas?nda, yayg?n olarak kullan?lan bir kavram haline gelmektedir. Akademik çevrede bu kavram? kullanan (örne?in, Ayata 1996) ya da bu kavram? ele?tirel olarak irdeleyen (örne?in, Etöz 2000) çal??malar ortaya ç?kmaktad?r. ?Varo?? Macar as?ll? bir sözcüktür, ve Meydan Larousse?de ?ehir surlar?n?n d???ndaki mahalleler, çevre mahalleler olarak tan?mlanmakta, genelde ?ehrin d?? semtleri için kullan?lmaktad?r. Türkiye ba?lam?nda ise varo? sözcü?ünün yayg?n olarak kullan?lmaya ba?lanmas?, 1 May?s 1996 olaylar?n?n bas?nda ifade edilmesi s?ras?nda olmu?; örne?in "Varo?lar Kente ?ndi" ?Patlayan Varo?lar? gibi ba?l?klar at?lm??, ?k?rlardan kentlerin kenarlar?na akan milyonlarca insan?n, nas?l radikal dincili?in, terörün ya da vandalizmin kuca??na itildi?ini görmek? gere?inden bahsedilmi?tir (Bila 1996). Dolay?s?yla varo? ile ?iddet aras?nda bir ba?, sözcü?ün ilk kullan?m?ndan itibaren kurulagelmi?tir. Gecekondu kavram?n?n, gecekondular?n zaman içinde u?rad?klar? de?i?imlerden/dönü?ümlerden dolay? geçerlili?i kaybetti?i, içinin bo?ald??? ve yerini alacak yeni kavramlara ihtiyaç duyuldu?u günümüzde, varo? sözcü?ü giderek artan bir biçimde gecekondu yerine kullan?lmaya ba?lanm??t?r. Varo?un ?iddetin kol gezdi?i, yasa d??? faaliyetlerin hakim oldu?u, toplumla bütünle?mek yerine topluma ve sisteme kar?? bir duru?un üretildi?i yerler olarak kurgulanmas? söz konusudur (Etöz 2000). Bu kurgulama içinde varo?lu, kent ve kentli için sürekli bir tehlike kayna??d?r; topluma ve Cumhuriyet'in varl???na bir tehdittir; Cumhuriyet'in üzerinde kuruldu?u ana ilkeleri yok etmeye, düzeni y?kmaya çal??an bir dü?mand?r; kenti ku?atarak teslim almaktad?r. ?Arazi ya?mas? ve imar aflar?, salt kentleri de?il, ?laiklik ve demokrasi?yi de tehdit? etmektedir (Ekinci 1993).

[26] Ayr?ca varo?lu ?tüketim esteti?inden yoksun,? kentin nimetlerinden yararlanan ama kentin kültürünü yakalayamam?? ki?iler olarak da ortaya ç?kmaktad?r (Etöz 2000). Varo? kavram?, göç sonucunda kentlerde olu?an kültüre yerle?ik kentlinin tepkisini içinde ta??maktad?r. ?Kent seçkinleri,? ?yoz? ?dejenere? olarak tan?mlad?klar? ?varo? kültürü?nü be?enmemekte, 1980 sonras?nda içlerinden k?sa zamanda servet sahibi olmu? yeni zenginler ç?karan köy kökenli göçmenleri kültürsüzlükleri ile kent ya?ant?s?n? bozmakla suçlamaktad?rlar. K?sacas?, ?varo?lu? ?emsiyesi alt?nda ?iddet ve toplumsal düzensizlik, ?slamc? köktencilik ve yasa d??? bölücü sol olarak sisteme kar?? siyasal tehdit, ve kültürel olarak yetersiz olma durumu biraraya getirilmektedir.

[27] Varo?lu kurgulamas?yla gecekondulara yap?lan olumsuz etiketleme e?ilimi, 1980 sonras? Türkiye?sinde ya?anan makro de?i?ikliklerle ili?kilendirilebilinir. Bu dönemdeki iktisadi politikalardaki de?i?iklikler (ihracata yönelik modelin benimsenmesi, neo-liberal politikalar sonucunda özelle?tirme ve serbest piyasa ekonomisine a??rl?k verilmesi) toplumun ekonomik ve toplumsal yap?s?n? etkilemi?tir. Bir tarafta küresel kapitalizm ile bütünle?me süreci içinde zenginle?en bir grup olu?urken, öbür tarafta güvenceli istihdam olanaklar?n?n azalmas?, gelirlerin dü?mesi, sosyal hizmetlerdeki harcamalar?n k?s?lmas? sonucunda giderek yoksulla?an bir grup ortaya ç?km??t?r. Sava? sonras? ekonomik kalk?nma döneminin sona ermesiyle birlikte toplumun tüm kesimleriyle ilerlemesi söylemi geride kalm??t?r. Bugün, Bat? ülkeleri ba?ta olmak üzere, kapitalist dünyada zengin ile yoksul aras?ndaki uçurum artmakta; toplumun avantajl? kesimi korunakl?, d??a kapal?, ve yüksek teknoloji ve özel güvenlik görevlileriyle korunan konut çevreleri, özel hastaneleri, özel okullar?, özel sa?l?k ve ya?am sigortalar? ile kendi ya?am mekan ve kurumlar?n? olu?turmakta, yoksullarla olan ili?kilerini en aza indirgemektedir. Varo?tan yay?lan ?iddet ve ki?i güvenli?ine olan tehdit söylemi, bu yöndeki geli?meleri desteklemektedir. 1950'lerin kentle bütünle?emedi?i, köylü de?erleri ve ya?am biçimini korudu?u için ?kentli? taraf?ndan toplumun modernle?mesi önünde bir engel olarak görülen gecekondu halk?, bugün ?varo?lu? ad? alt?nda ?Sak?ncal? Öteki? olarak tan?mlanmakta, ve ?kentliler? taraf?ndan giderek kendi d??lar?na itilmektedir.

[28] Ayr?ca, bu geli?melere paralel olarak, uzun y?llar kapitalistle?me süreci d???nda b?rak?lan gecekondu arazisi (kentlerin çeperlerindeki araziler) art?k sistemin içine çekilmek istenmektedir. Özal hükümeti, ç?kard??? gecekondu ve toplu konut yasalar? ile bunun önünü açm??t?r. Özel sektör de kent çeperindeki araziye gözünü dikmi? bulunmaktad?r. Dolay?s?yla gecekondular?n ortadan kald?r?lmas? gere?ini me?rula?t?racak bir söyleme ihtiyaç vard?r. Varo? kavram? da böyle bir söyleme olan ihtiyaca denk dü?mektedir. Tehdit ve tehlike üzerine kurulan bu varo? söyleminin abart?l? yönüne kar??n, bir gerçek taraf? da vard?r. Kent çeperindeki arazi üzerinde ya?anan çeki?me ve rekabet, artan i?sizlik, siyasalla?an etnik ve mezhepsel kimlikler, devletin yanl? tutumu, devlet kurum ve hizmetlerinin belli mahallelerde mevcut olmamas?, ?çeper mahalleleri? kendi içlerinde birbirine dü?ürmektedir. 2002 y?l?nda ?stanbul?daki Esenler-Karabay?r mahallesinde mahalledeki Siirtliler ile Romanlar aras?nda ya?anan ?iddet olaylar? buna bir örnektir (Erman 2003a; Erman ve Eken 2004). Ancak, daha önce de vurguland??? gibi, tüm gecekondu mahallelerinin ?iddet ve tehlike bar?nd?ran mahalleler olarak gösterilmesi, ve bunun sorgulanmadan kabullenilmesi büyük bir hatad?r, ve ?kendi gerçe?ini yaratan kehanet? gibi, gecekondu halk? bu ?ekilde etiketlendikçe, ve ?kentli? kendini korumak için olu?turdu?u korunakl? çevresi içine çekildikçe, devlet varl???n? bu mahallelerinde sadece bask? arac? olarak gösterdikçe, bu kurgu gerçe?ini üretebilecektir.

[29] Gecekondu mahallelerinin zaman içinde birbirlerinden farkl?la?t?klar?, kimisinin apartmanlara dönü?erek kentin formel konut piyasas? içine kat?ld???, kimisinin tipik gecekondu mahallesi özelliklerini koruyarak varl???n? sürdürdü?ü, kimisinin ise eskiyerek, bozularak en yoksulun s???nma mekanlar? haline geldi?i gözlemlenmektedir. Buna paralel olarak, kimi gecekondulu apartman ya da bir/bir kaç gecekondu sahibi olurken, kimisi ise gecekonduda kirada oturmaktad?r. Ayr?ca gecekondu halk? kendi içinde hiyerar?ik olarak bölünebilmekte, böylece kentli için ?Öteki? olan gecekondulu kendi ?Öteki?sini üretebilmektedir (?the Other of the Other?) (Erman ve Eken 2004). Bu farkl?l?klar?n yok say?larak gecekondular?n ve gecekondu halk?n?n homojen bir grupmu? gibi ?varo?? ve ?varo?lu? ?emsiyesi6 alt?nda biraraya getirilme e?iliminin toplumda olu?mu? olmas? anlaml?d?r, ve yukar?da bahsedilen 1980 sonras? Türkiye?sindeki makro de?i?iklikler bu duruma ???k tutmas? aç?s?ndan yararl?d?r. Bu çerçevede akademik çevre genelde varo? kavram?na ihtiyatl? yakla?maktad?r.

[30] Varo? kavram?n?n bir etiketleme olarak toplumda yayg?nla?mas?n?n getirdi?i olumsuzluk yan?nda, akademik çevrelerde birtak?m olumlu geli?melere tan?k olunmaktad?r. Yap?salc? kuramlar (1950 ve 60?larda modernle?me kuram?, ve 1970?lerde ekonomi-politik kuramlar) çerçevesinde yürütülen kantitatif anket çal??malar?n?n yan?nda, gecekondu insan?n? ?özne? olarak anlamay? hedefleyen kalitatif çal??malar?n giderek a??rl?k kazand??? görülmektedir. Gecekonduda ya?ayan insanlar?n ya?amlar?n? onlar?n bak?? aç?lar?ndan anlamay? amaçlayan ara?t?rmalar?n ve gecekondu mahallelerini derinlemesine inceleyen çal??malar?n say?s? artmaktad?r (örne?in, Wedel 2001; I??k ve P?narc?o?lu 2001; Erman 2002, 2003c; White 2002; Bozkulak 2003); ve kad?nlar ve Aleviler gibi bask?n söylem içinde dezavantajl? konumdaki gruplar ara?t?rmalar?n öznesi olarak bulunmaktad?r (örne?in Wedel 1996; Erman 2003d). Bu etnografik ara?t?rmalar?n ?varo?? ?emsiyesi alt?nda toplanan olumsuz kurguyu ne kadar y?kabilece?i, ne kadar yeni aç?l?mlar getirece?i zaman içinde görülecektir. Ayr?ca, gecekondu nüfusu gibi akademik çevre de zaman içinde çe?itlenmekte, bir zamanlar gecekonduda ya?am??, ya da ailesi köyden göçetmi? akademisyenler ortaya ç?kabilmektedir. Onlar?n yapaca?? ara?t?rmalar yeni bak?? aç?lar? getirme potansiyelinden dolay? önemlidir.

[31] 1950'lerde kitlesel olarak kent mekan?nda ortaya ç?kt???ndan beri gecekondu olgusu toplumun ve sosyal bilimlerin gündeminde yer alm??, ve bu olgunun aktörü olarak gecekondulu, toplum ve akademik ortamdaki hakim söylem ve yakla??mlar?n etkisiyle farkl?la?an tan?mlarla varl???n? günümüze kadar sürdürmü?tür. Dünya ve Türkiye?de ortaya ç?kan paradigma ve geli?melerden etkilenen ara?t?rmac?lar?n gecekondu insan?na yakla??mlar? zaman içinde farkl?l?klar göstermi?; bu etkiler alt?nda kendi görü?lerini olu?turarak gecekondu olgusuna ve insan?na ili?kin bir duru? geli?tirmi?lerdir. Ve bu farkl? yakla??mlar/duru?lar içinde gecekondulu hep ?Öteki? olarak kurgulanm??t?r. Ya kültürel olarak eksiktir, ya ekonomik olarak dezavantajl?d?r; ya yoksuldur ve yard?ma muhtaçt?r, ya da haks?z yere zengin oland?r. Ama hep ?Öteki? olarak kalmaktad?r. Derinlemesine ara?t?rmalarda ?özne? olarak görülen gecekondu insanlar?n?n bu ?Ötekile?tirme? durumunu ne derece ortadan kald?raca?? zamanla anla??lacak önemli bir sorudur.

[32] Günümüzde ?varo?lu? kavram? ?gecekondulu?nun yerine geçmeye ba?lam??t?r. Varo?un ??iddet? ?anar?i? ?sistem kar??tl???? ?toplumsal tehdit? çerçevesinde kurgulanmas? e?ilimi, ?mazbut ama kültürsüz köylü? olarak kurgulanan, ve yukar?dan bak?larak kabullenilen gecekondulu portresini ortadan kald?rmakta; yerine s?radan ?iddet ile toplum için, ve siyasal ?iddet ile Cumhuriyet için tehlike olu?turan, dolay?s?yla birinci durumda uzak durulmas?, ve ikinci durumda devletin üzerine bask?, ?iddet ve güçle gitmesi gereken varo?lu portresini koymaktad?r. Bugün ?gecekondu? ve ?gecekondulu? kavramlar?n?n içi, hem gecekondu olgusunun kendisinde ya?anan de?i?iklikler, hem de gecekondu halk? içindeki çe?itlenmeler sonucunda bo?alm?? durumdad?r. Art?k gecekondu ?bir gecede kondurulan? ve geçicili?i ifade eden, köyden göç edenlerin konutu de?ildir; kal?c?d?r, dönü?mekte, apartmanla?maktad?r. Bir zamanlar?n ?kendilerine ait olmayan arazi üzerine imar kurallar?na uyulmadan yap?lan yasal olmayan konutlar? olarak tan?mlanan gecekondular? bugün, ç?kar?lan ?slah ?mar Planlar? ile yasalla?t?r?lmakta, formel konut piyasas? içine çekilmektedir. Gecekondu halk? ise, ev sahibinden kirac?s?na, köyden göç etmi? olan?ndan kentte büyüyenine, çe?itlilik göstermektedir. Ancak post-modern söyleme denk dü?en bu çe?itlili?e kap?lmamak gereklidir. Çünkü yine de ?gecekondulu,? avantajl? kentli kesimin kar??s?nda asimetrik bir konuma sahiptir. Akademisyenler bu durumun gösterildi?i yeni kavramlar? üretmeyi amaçlamal?d?rlar. Söz konusu insanlar?n kendilerini nas?l tan?mlad?klar?n? anlamaya çal??mak bu yönde at?lacak önemli bir ad?md?r. Ankara-Mamak'daki bir gecekondu mahallesinde yap?lan ara?t?rmada (Erman 2002), mahallelinin büyük ço?unlu?unun kendilerini gecekondulu olarak tan?mlad?klar? bulunmu?tur. Gecekondulu olmak ara?t?rmada en yayg?n olarak sahiplenilen kimliklerden biri olarak mevcuttur. Ancak bu kimlik ço?unlukla, varolan, reddedilemiyecek, inkar edilemeyecek bir durumun pasif bir kabulleni?i olarak ortaya ç?kmaktad?r, ve genelde istenmeyen, toplumsal ve fiziksel dezavantaj ifade eden bir durumun kabullenili?i anlam?na gelmektedir." Ara?t?rmadaki insanlar varo? kavram?na yabanc?d?r. Öte yandan, ?stanbul-Gültepe?de sürdürülmekte olan bir ara?t?rmada (Bozkulak 2003), mahalle halk?n?n varo?lu kavram?na ?Bizi Ötekile?tirmek için böyle diyorlar?, diyerek tepki gösterdi?i bulunmu?tur.

[33] ?lk ara?t?rman?n gösterdi?i üzere, gecekondu ve gecekondulu kavramlar?n?n analitik olarak bir ?ey ifade etmemesine kar??n, toplumsal olarak bir kar??l??? hala vard?r. Öte yandan, ikinci ara?t?rma varo?lu kavram?n?n da giderek gecekondu halk?n?n ya?am? içine girdi?ini göstermektedir7 Akademisyenlere dü?en görev, bu toplumsal (ve mekansal) olguyu anlaml? ve a?a??lay?c? kurgulamalardan uzak kavramlarla ifade etmektir.

References

Ayata, Ay?e (1997) ?The emergence of identity politics?, New Perspectives on Turkey, 17, pp.59-73.

Ayata, Sencer (1989) ?Toplumsal çevre olarak gecekondu ve apartman?, Toplum ve Bilim, 46/47, pp.101-127.

Ayata, Sencer (1996) ?Varo?lar, çat??ma ve ?iddet?, Görü?, 6, pp.18-23.

Baysu, Gülseli (2002) Looking at women's poverty in poor households. Yay?nlanmam?? Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Bilkent Üniversitesi, Siyaset Bilimi Bölümü.

Bila, Hikmet (1996) ?Varo?lar?, Milliyet (6 May?s).

Bolak, Hale Cihan (1997) ?Marital power dynamics: Women providers and working-class households in Istanbul?, in Gugler, Joseph (ed.), Cities in the Developing World, New York, Oxford University Press, pp.218-232.

Bozkulak, Serpil (2003) ?Gecekondular?n ?varo?la?ma? sürecinden Gülsuyu Mahallesi?. Türk Sosyal Bilimler Derne?i, 8. Ulusal Sosyal Bilimler Kongresi'nde sunulan bildiri, Ankara, 3-5 Aral?k.

Eke, E. Feral (1981) ?The absorbtion of low income groups in Ankara?, Ekistics, 286, pp.64-70.

Ekinci, Oktay (1993) ??llegal Kent: Sultanbeyli?, Cumhuriyet (Aral?k 28).

Erder, Sema (1995) ?Yeni kentliler ve kentin yeni yoksullar??, Toplum ve Bilim, 66, pp.106-119.

Erder, Sema (1997) Kentsel Gerilim, Ankara, U?ur Mumcu Vakf? Yay?nlar?.

Erman, Tahire (1996) ?Women and the housing environment: The experiences of Turkish migrant women in squatter (gecekondu) and apartment housing?, Environment and Behavior, 28 (6), pp.764-798.

Erman, Tahire (1997) ?The meaning of city living for rural migrant women and their role in migration: the case of Turkey?, Women's Studies International Forum, 20 (2), pp.263-273.

Erman, Tahire (1998) ?The impact of migration on Turkish rural women: four emergent patterns?, Gender & Society, 12 (2), pp.146-167.

Erman, Tahire (2002) ?Mekansal kümelenme, siyaset ve kültür?, in Dikmen, Ahmet Alpay (der.) Kentle?me, Göç ve Yoksulluk, Ankara, ?maj Yay?nc?l?k, pp. 1-17.

Erman, Tahire (2003a) ?2000'li y?llarda kent çeperindeki ?iddet: Esenler, ?stanbul olay?n?n dü?ündürdükleri?, Almanak 2002, ?stanbul, Sosyal Ara?t?rmalar Vakf?, pp.503-507.

Erman, Tahire (2003b) ?Ankara'da bir gecekondu mahallesinin olu?ma ve geli?me öyküsü ve ya?anan e?itsizlikler?. Sosyoloji Derne?i, 4. Ulusal Sosyoloji Kongresi'nde sunulan bildiri, Sivas, 16-18 Ekim.

Erman, Tahire (2003c) ?Kentin çeperindeki ?modernlik?: ?Modern ba?kent? Ankara?da bir gecekondu mahallesi?, içinde Pultar, Gönül ; ?ncirlio?lu, Emine Onaran ; Ak?it, Bahattin (der.) Kültür ve Modernite, ?stanbul, Tetragon ve Türkiye Kültür Ara?t?rmalar?, pp.107-128.

Erman, Tahire (2003d) ?Mahalledeki Yabanc?: Gecekondu ortam?nda Alevi-Sünni ili?kilerinin etnografik ara?t?rmas??, Türk(iye) Kültürleri Sempozyumu?na sunulan bildiri, Van, 3-5 Eylül.

Erman, Tahire ; Eken, Asl?han (2004) ?The ?Other of the Other? and ?unregulated territories? in the urban periphery: Gecekondu violence in the 2000s with a focus on the Esenler case, ?stanbul?, Cities, 21 (1), pp.57-68.

Etöz, Zeliha (2000) ?Varo?: bir istila, bir tehdit?, Birikim, 132, ss.49-53.

Gökçe, Birsen (der.) (1993) Gecekondularda Aileleraras? Geleneksel Dayan??man?n Ça?da? Organizasyonlara Dönü?ümü, Ankara, Ba?bakanl?k Kad?n ve Sosyal Hizmetler Müste?arl???.

Güne?-Ayata, Ay?e (1990/91) ?Gecekondularda kimlik sorunu, dayan??ma örüntüleri ve hem?ehrilik?, Toplum ve Bilim, 51/52, pp.89-101.

I??k, O?uz ; P?narc?o?lu, M. Melih (2001) Nöbetle?e Yoksulluk: Sultanbeyli Örne?i, ?stanbul, ?leti?im.

?lkkaracan, ?pek ; ?lkkaracan P?nar (1998) ?1990'lar Türkiyesi'nde kad?n ve göç?, in Baydar, Oya (der.) 75. Y?lda Köylerden ?ehirlere, ?stanbul, Türk Tarih Vakf? Yay?nlar?, pp.305-322.

Karpat, Kemal (1976) The Gecekondu: Rural Migration and Urbanization, Cambridge, Cambridge University Press.

K?ray, Mübeccel (1970) ?Squatter housing: Fast depeasantization and slow workerization in underdeveloped countries?. 'Research Committee on Urban Sociology of the 7th World Congress of Sociology'de sunulan bildiri, Varna, 14-19 Eylül.

Kongar, Emre (1973) ?Alt?nda?'da kentle bütünle?me?, Amme ?daresi Dergisi, 6, pp.109-138.

Kongar, Emre (1998) 21. Yüzy?lda Türkiye, ?stanbul, Remzi Kitabevi.

Sönmez, Mustafa (1996) ?stanbul'un ?ki Yüzü: 1980'den 2000'e De?i?im, Ankara, Arkada?.

?enyap?l?, Tans? (1978) Bütünle?memi? Kentli Nüfus Sorunu, Ankara, Orta Do?u Teknik Üniversitesi Yay?n?, no.27.

?enyap?l?, Tans? (1982) ?Economic change and the gecekondu family?, in Ka??tç?ba??, Çi?dem (ed.) Sex Roles, Family and Community in Turkey, Bloomington, Indiana University Turkish Studies 3, pp.237-248.

?enyap?l?, Tans? (1992) ?A new stage of gecekondu housing in ?stanbul?, in Tekeli, ?lhan ; ?enyap?l?, Tans? (eds.) Development of ?stanbul Metropolitan Area and Low Cost Housing, ?stanbul, Turkish Social Science Association, pp. 182-209.

Tok, Nasl?han (1999) A critical approach to gecekondu studies in Turkey. Yay?nlanmam?? Yüksek Lisans Tezi, Ankara, Bilkent Üniversitesi, Siyaset Bilimi Bölümü.

Wedel, Heidi (1996) ?Gecekondulu kad?nlar ve yerel siyaset?, Defter, 9 (28), pp. 44-55.

Wedel, Heidi (2001) Siyaset ve Cinsiyet: ?stanbul Gecekondular?nda Kad?nlar?n Siyasal Kat?l?m?, ?stanbul, Metis.

White, Jenny B. (2002) Islamist Mobilization in Turkey: A Study in Vernacular Politics, Seattle and London, University of Washington Press.

Yasa, ?brahim (1970) ?Gecekondu ailesi: Geçi? halinde bir aile tipolojisi?, AÜSBF Dergisi, 25, pp.9-18.

Yasa, ?brahim (1973) ?Gecekondu ailesi mozayi?i?, Amme ?daresi Dergisi, 6, pp.41-46.

Yörükhan, T. (1968) Gecekondular ve Gecekondu Bölgelerinin Sosyo-Kültürel Özellikleri, Ankara, ?mar ve ?skan Bakanl???-Mesken Genel Müdürlü?ü-Sosyal Ara?t?rma Dizisi 1.

Notes
1 Note of the Editorial Board : due to a technical problem the author of this article has been initially indicated as being Erman and Tok. There is no change in the text itself.
2 Makale büyük ölçüde ?The Politics of Squatter (Gecekondu) Studies in Turkey: The Changing Representations of Rural Migrants in the Academic Discourse', Urban Studies, 38(7): 983-1002, 2001, makalesine dayanmaktad?r. Ancak, 'European Journal of Turkish Studies' dergisinin bu say?s?n?n ?gecekondu kurgusu?na yapt??? vurgunun gere?i olarak, makalede baz? de?i?iklikler, eklemeler, ç?kartmalar yap?lm??t?r.  Bu makaleyi akademik çal??malar?n? ve üretimlerini bireysel ç?karlar?n?n üzerinde tutan tüm akademisyenlere ithaf ediyorum (T. Erman).
3 Gecekondudan apartmana ta??nm?? aileler üzerinde baz? ara?t?rmalar mevcuttur.  Gecekondu yerine yapt?rd?klar? apartmanda ya?ayan akraba aileler üzerindeki bir ara?t?rmada gecekondudaki ya?ant?n?n apartmana ta??nd???ndan bahsedilmektedir (?enyap?l? 1992: 208). Öte yandan, apartmanla?an bir semtte daire sat?n alarak gecekondudan apartmana ta??nm?? aileler üzerindeki ara?t?rmalarda apartmanda ya?amaya ba?laman?n k?r kökenli göçmenler taraf?ndan statü göstergesi olarak görüldü?ü, bunun sonucunda salonun ve salondaki mobilyalar?n büyük önem kazand??? ifade edilmektedir (Ayata 1989; Erman 1996).
4 Bu kurgulama akademik çevreden çok bas?n taraf?ndan yap?lmaktad?r.
5 Örne?in, bir yüksek lisans ö?rencisi varo? kavram?n? ?stanbul?daki bir gecekondu mahallesinde çal??mak istedi?ini söyledi?inde, ?PKK?l? m?s?n, KADEK?li misin? Orda oturanlar a??r? sol örgüt üyeleridir,? diye üniversitesinden tepki görmü?tür.
6 ??emsiye? sözcü?ü ya?mura kar?? korumay? içerdi?i için olumlu bir i?levi akla getirmektedir.  Ancak makalenin ba?lam? içinde ?varo?? kavram?n?n böyle bir olumlu koruyucu i?levinin olmas? söz konusu de?ildir. Tam tersine bu kavram gecekondulular aras?ndaki farkl?l?klar?/çe?itlilikleri bast?rarak, gecekonduluyu toptan ?Sak?ncal? Öteki? olarak etiketlemesinden dolay?, gecekondulular?n aleyhine bir i?lev görmektedir.
7 Bunda kent fark? önemli bir faktör olarak ortaya ç?kmaktad?r. Sermaye birikim süreçlerinin ve kentsel arazi rant?n?n yo?un olarak varoldu?u ?stanbul?da ?varo?? kavram? ve kavram?n içeri?ine denk dü?en toplumsal ve fiziki gerçeklik günlük ya?amda daha kolay yer edinir ve gözlenirken, bu kavram ve gerçeklik bürokratik bir kent olan ve çeper arazinin ranta dönü?mesinin daha yava? (daha az h?zl?) ya?and??? Ankara?da göreli olarak yayg?n de?ildir.

Back to top
Citation :

Erman, Tahire (2004) 'Gecekondu Çal??malar?nda 'Öteki' Olarak Gecekondulu Kurgular?', European Journal of Turkish Studies, Thematic Issue N°1 , Gecekondu, URL : http://www.ejts.org/document85.html

To quote a passage, use paragraph (§).